การสังเกตภาวะแทรกซ้อนจากการให้อาหารสายยาง การสังเกตภาวะแทรกซ้อนจากการให้อาหารทางสายยางอย่างใกล้ชิดเป็นหน้าที่สำคัญที่สุดของผู้ดูแล เพราะผู้ป่วยมักไม่สามารถบอกความผิดปกติได้ด้วยตนเอง
เพื่อให้จำง่าย ผมแบ่งภาวะแทรกซ้อนที่ต้องเฝ้าระวังออกเป็น 4 กลุ่มหลัก ดังนี้ครับ
1. ภาวะแทรกซ้อนทางระบบหายใจ (วิกฤตที่สุด)
เกิดจากการที่อาหารหรือน้ำย่อยไหลย้อนเข้าสู่ปอด (การสำลัก)
อาการที่ต้องสังเกต:
ไอ หรือจาม ขณะให้อาหาร
หายใจหอบเหนื่อย หรือมีเสียงครืดคราดในคอ/อก
ริมฝีปากหรือปลายมือปลายเท้ามีสีคล้ำ (ขาดออกซิเจน)
มีไข้สูงตามมา (สัญญาณของปอดอักเสบ)
การเฝ้าระวัง: เช็กตำแหน่งสายทุกครั้ง และห้ามนอนราบขณะให้อาหารเด็ดขาด
2. ภาวะแทรกซ้อนทางระบบทางเดินอาหาร
ท้องอืด/ย่อยยาก: สังเกตจากท้องที่ป่องตึง หรือดูดเช็กอาหารค้าง (Residual) แล้วเหลือเกิน 100-150 ซีซี
ท้องเสีย: ถ่ายเหลวบ่อยครั้ง (อาจเกิดจากอาหารปนเปื้อนหรือให้เร็วเกินไป)
ท้องผูก: ไม่ถ่ายเกิน 3 วัน (อาจเกิดจากน้ำหรือกากใยไม่เพียงพอ)
คลื่นไส้/อาเจียน: สังเกตสีหน้าผู้ป่วยว่าดูพะอืดพะอมหรือไม่ หรือมีการขย้อนอาหารออกมา
3. ภาวะแทรกซ้อนบริเวณที่ใส่สาย (แผลและความสะอาด)
ทางจมูก (NG Tube): สังเกตปีกจมูกว่ามีรอยแดง แผลกดทับ หรือมีเลือดซึมออกมาหรือไม่
ทางหน้าท้อง (PEG Tube): สังเกตผิวหนังรอบรูเจาะว่ามีอาการ บวม แดง ร้อน หรือมีหนอง/น้ำเหลืองซึมหรือไม่ (สัญญาณการติดเชื้อ)
อาการสายตัน: ดูดเข้าหรือดันออกไม่ได้ มักเกิดจากล้างสายไม่สะอาด
4. ภาวะแทรกซ้อนทางโภชนาการและร่างกาย
ภาวะขาดน้ำ: สังเกตจากผิวหนังแห้งตึง ปากแห้ง ปัสสาวะน้อยและสีเข้ม
น้ำตาลในเลือดสูง: (โดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวาน) ผู้ป่วยอาจมีอาการซึมลง หรือปัสสาวะบ่อยผิดปกติ
น้ำหนักตัวลด: สังเกตกล้ามเนื้อแขนขาลีบลง แสดงว่าสารอาหารไม่เพียงพอ
💡 ตารางสรุป "สัญญาณอันตราย" ที่ต้องหยุดให้และพบแพทย์ทันที
สัญญาณเตือน สิ่งที่อาจเกิดขึ้น การแก้ไขเบื้องต้น
ไอ หอบ หน้าเขียว อาหารลงปอด หยุดให้ทันที จัดท่านั่งตะแคงหน้า
ดูดสายแล้วได้เลือดสด มีแผลในกระเพาะ/สายกัด หยุดให้และไปโรงพยาบาล
สายเลื่อนหลุด สายผิดตำแหน่ง ห้ามดันสายกลับเอง ให้ไปพบแพทย์
แผลหน้าท้องบวมแดงมีหนอง แผลติดเชื้อ ทำความสะอาดและไปพบแพทย์
แนวทางปฏิบัติเพื่อป้องกัน
ความสะอาด: ล้างมือและอุปกรณ์ทุกครั้ง
ความเร็ว: ปล่อยอาหารไหลช้าๆ (เฉลี่ย 30-45 นาทีต่อมื้อ)
ท่านอน: ศีรษะสูง 30-45 องศา ระหว่างให้และหลังให้ 1 ชั่วโมง
ล้างสาย: ให้น้ำสะอาด (Flush) 30-50 ซีซี ทั้งก่อนและหลังให้อาหารเสมอ
